Çığlık (Norveççe Skrik), Norveçli ressam Edvard Munch'un 1893'te yaptığı ve sonraki yıllarda yeniden ele aldığı eserdir. İkisi boyalı, ikisi pastel ve mum boya olmak üzere dört versiyonu var; en çok tanınan 1893 tarihli versiyon bugün Oslo'daki Ulusal Müze'de. Tablonun şaşırtıcı yanı şu: Munch'un kendi notuna göre çığlığı atan figür değil, doğadır.
Çığlık tablosu nerede? Dört versiyon ve bulundukları yer
"Çığlık tablosu nerede?" sorusunun tek bir cevabı yok, çünkü Munch aynı sahneyi birkaç kez yaptı. Boyalı ve pastel versiyonların üçü Oslo'da, biri özel koleksiyonda:
| Yıl | Teknik | Bugün nerede |
|---|---|---|
| 1893 | Karton üzerine tempera ve mum boya | Ulusal Müze (Nasjonalmuseet), Oslo. En bilinen versiyon |
| 1893 | Karton üzerine mum boya (bazı kaynaklarda pastel) çizim | MUNCH müzesi, Oslo |
| 1895 | Pastel | Özel koleksiyon. 2012'de New York'ta açık artırmada satıldı |
| 1910 civarı | Tempera | MUNCH müzesi, Oslo |
| 1895 | Litografi (taş baskı) | Taştan çok sayıda baskı alındı; MUNCH müzesinde de bir baskı var |
Oslo'ya gidiyorsanız iki müzeyi aynı gezide görebilirsiniz, ama her versiyonun her an sergide olacağını varsaymayın. MUNCH müzesi elindeki üç Çığlık'ı (boyalı versiyon, çizim ve baskı) gün içinde dönüşümlü gösteriyor: biri sergideyken diğer ikisi karanlıkta dinleniyor, çünkü bu eserler tuval üzerine yağlıboyadan daha kırılgan. Ulusal Müze'deki 1893 versiyonunun kartonu da o kadar hassas ki sergilendiği oda loş tutuluyor. Ziyaretten önce iki müzenin güncel programına bakmakta yarar var.
1895 tarihli pastel, 2012'deki satışın ardından 24 Ekim 2012–29 Nisan 2013 arasında New York'taki Modern Sanat Müzesi'nde (MoMA) geçici olarak sergilendi. Dört versiyonun hiçbiri MoMA'nın ya da Londra'daki National Gallery'nin koleksiyonunda değil; bu yazının eski hâlinde bu bilgi yanlış verilmişti.
Tabloya ilham veren akşam yürüyüşü
Munch, 22 Ocak 1892'de Nice'te yazdığı bir notta Kristiania'da (bugünkü Oslo) yaptığı bir yürüyüşü anlatır. İki arkadaşıyla yolda yürürken güneş batmaktadır ve gökyüzü birden kan kırmızısına döner. Yorgunlukla durup korkuluğa yaslanır, arkadaşları yürümeye devam eder. O anda doğadan geçen sonsuz bir çığlık hissettiğini yazar. Sahnenin geçtiği yol, genellikle şehre ve fiyorda bakan Ekeberg tepesindeki yol olarak gösterilir. Munch aynı manzarayı önce 1892 tarihli Umutsuzluk tablosunda denemişti.
Bu kaygının arkasında Munch'un kendi hayatı da var. Beş yaşındayken, 1868'de annesini, 1877'de de ablası Sophie'yi tüberkülozdan kaybetti. Hastalık ve ölüm bu yıllardaki pek çok eserinin konusudur; 1886 tarihli Hasta Çocuk Sophie'nin anısına yapılmıştır. Çığlık da Munch'un aşk, kaygı ve ölüm üzerine kurduğu ve 1902'de Berlin'de 22 eserlik "Hayat Frizi" olarak sergilediği dizinin parçasıdır.
Tabloyu okumak: gökyüzü, köprü ve iki ayrı figür grubu
Çığlık'a ilk kez dikkatle bakıyorsanız şu dört öğeyi sırayla izleyin:
- Gökyüzü: turuncu ve kırmızı dalgalar halinde akar. Munch'un notundaki "kan kırmızısı" gün batımı budur. Aynı dalgalı çizgiler fiyorda ve tepelere de yayılır.
- Köprü: korkuluk, sol alttan çapraz bir çizgiyle derinliğe kaçar. Bu düz ve keskin perspektif, dalgalı manzarayla çatışarak gerginliği artırır.
- Arkadaki iki figür: Munch'un notundaki, yürümeye devam eden arkadaşlar olarak okunur. Sakin duruşları öndeki figürün yalnızlığını öne çıkarır.
- Öndeki figür: ellerini başının iki yanına koymuş, ağzı açık, yüzü kafatasını andırır. Belirli bir kişiden çok bir duyguyu temsil eder.
Çalıntılar, rekor satış ve gizli not
Çığlık'ın ünü yalnızca resim olarak değil, başına gelenlerle de büyüdü:
- 1994: Ulusal Galeri'deki 1893 versiyonu, Şubat 1994'te Lillehammer Kış Olimpiyatları'nın açılış gününde çalındı ve yaklaşık üç ay sonra bulundu.
- 2004: 22 Ağustos 2004'te maskeli silahlı kişiler Munch Müzesi'nden 1910 tarihli versiyonu Madonna tablosuyla birlikte gündüz vakti çaldı. İki eser iki yıl sonra, 2006'da bulundu.
- 2012: Özel koleksiyondaki 1895 tarihli pastel, 2 Mayıs 2012'de New York'ta Sotheby's müzayedesinde yaklaşık 120 milyon dolara satıldı. Bu, o güne kadar açık artırmada bir sanat eserine ödenen en yüksek fiyattı.
- Gizli not: 1893 tarihli versiyonun üzerinde kurşun kalemle yazılmış küçük bir Norveççe cümle var: "Ancak bir deli tarafından yapılmış olabilir!" Notu ilk kez 1904'te Kopenhag'daki bir sergide Danimarkalı bir eleştirmen fark etmişti. Ulusal Müze, yazıyı kızılötesi görüntülemeyle okuyup Munch'un mektuplarıyla karşılaştırdıktan sonra Şubat 2021'de el yazısının Munch'a ait olduğunu açıkladı. Munch'un bu cümleyi, tablo 1895'te Norveç'te ilk kez gösterildiğinde aldığı tepkilerin ardından yazdığı düşünülüyor.
Sanat tarihindeki yeri: sembolizmden ekspresyonizme
Munch, Çığlık'ı yaptığında sembolizmin içindeydi: görüneni değil, hissedileni resmetmeye çalışıyordu. Encyclopaedia Britannica, onun psikolojik temalarının 20. yüzyılın başında Alman ekspresyonizmini büyük ölçüde etkilediğini yazar. 1912'de Köln'deki Sonderbund sergisi Munch'u Cézanne, Gauguin ve Van Gogh ile birlikte bu akımın öncüleri arasında gösterdi. Akımın kendisini ekspresyonizm yazımızda anlattık; Van Gogh'un dalgalı gökyüzünü merak ediyorsanız Yıldızlı Gece'nin hikâyesine de bakabilirsiniz.
Popüler kültürde Çığlık
Figür, sanat tarihinden en çok alıntılanan görüntülerden biri; mizah paylaşımlarından tişörtlere kadar pek çok yerde karşımıza çıkıyor. Wes Craven'ın 1996 yapımı Scream filmindeki maske de sık sık bu tabloya benzetilir. Ancak maskenin tasarımcısı, esin kaynağı olarak daha çok 1930'ların siyah beyaz çizgi filmlerindeki hayaletleri göstermiştir.
Çığlık'ı duvarda yorumlamak
Munch'un tablosu renkle konuşur; metal bir yorum ise yalnızca çizgiyle. Çığlık metal duvar tablomuzda dalgalı gökyüzü, fiyord, köprünün çapraz korkulukları, arkadaki iki figür ve öndeki figür, çelikten kesilmiş boşluklarla çiziliyor; fiyordun üzerinde iki küçük tekne de seçiliyor. Renk yerine metalin arkasındaki duvar ve gölge çalışıyor.
Ürün açıklamasına göre tablo 43 cm genişlik ve 56 cm yükseklikte; 1,5–2 mm kalınlığında çelik plakadan lazerle kesiliyor ve elektrostatik toz boyayla boyanıyor. Siyah, altın, gümüş ve bakır renkleri var; fiyatı her renkte 1.220 TL. Arkasındaki askı aparatı tabloyu duvardan 2 cm önde tutuyor, bu yüzden yandan gelen ışıkta çizgilerin gölgesi duvara düşüyor.
Renk seçerken duvarınıza bakın. Fotoğraflardaki gibi koyu gri bir duvarda altın, kesilmiş çizgileri belirgin biçimde öne çıkarıyor. Açık bir duvarda siyah model, Munch'un 1895 tarihli siyah beyaz litografisine daha yakın bir etki verir.
Çığlık, sanat tarihinden yorumladığımız diğer eserler ve geometrik tasarımlarla birlikte metal duvar tablosu koleksiyonumuzda yer alıyor. Aynı dönemin öncülerinden birini duvarınızda görmek isterseniz Yıldızlı Gece'nin metal yorumuna da bakabilirsiniz.
Güncellendi Kasım 2026: Versiyonların bulunduğu müzeler düzeltildi (yazının eski hâli MoMA ve Londra'daki National Gallery'yi gösteriyordu); dört versiyon tablosu, Munch'un notu, çalıntılar ve gizli not, okuma rehberi ve güncel ürün fotoğrafları eklendi. Fotoğraflar kendi ürünlerimize aittir. Bu yazı yapay zekâ desteğiyle güncellendi.
Bir yorum bırakın